{"id":81,"date":"2025-10-03T14:28:39","date_gmt":"2025-10-03T14:28:39","guid":{"rendered":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/yanginlarin-gunah-kecisi-kizilcam\/"},"modified":"2026-10-09T21:59:22","modified_gmt":"2026-10-09T21:59:22","slug":"yanginlarin-gunah-kecisi-kizilcam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/en\/yanginlarin-gunah-kecisi-kizilcam\/","title":{"rendered":"Yang\u0131nlar\u0131n G\u00fcnah Ke\u00e7isi K\u0131z\u0131l\u00e7am(!)"},"content":{"rendered":"<p>Her yaz mevsimi geldi\u011finde haberlerde ayn\u0131 man\u015fet: &#8220;Orman yang\u0131n\u0131 k\u0131z\u0131l\u00e7am ormanlar\u0131n\u0131 k\u00fcle \u00e7evirdi!&#8221; Sanki k\u0131z\u0131l\u00e7am a\u011fa\u00e7lar\u0131 yang\u0131nlar\u0131 davet ediyor, de\u011fil mi? Hor g\u00f6r\u00fclen, itilip kak\u0131lan bu masum k\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131n g\u00fcnah\u0131 ne? Yang\u0131nlar\u0131n g\u00fcnah ke\u00e7isi ilan edilen bu yi\u011fit a\u011fa\u00e7, asl\u0131nda Akdeniz ve Ege&#8217;nin kahraman\u0131d\u0131r! Gelin birlikte ke\u015ffedelim: K\u0131z\u0131l\u00e7am neden bu kadar \u00f6zel, orman yang\u0131nlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l dimdik ayakta kal\u0131yor ve neden onu korumak hepimizin g\u00f6revi. Hep birlikte bilimsel ger\u00e7eklerle harmanlayarak k\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131n s\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131z. Haz\u0131r m\u0131s\u0131n\u0131z? Haydi ba\u015flayal\u0131m!<\/p>\n<h2>Yang\u0131nlar\u0131n G\u00f6lgesinde Bir Kahraman: K\u0131z\u0131l\u00e7am Orman\u0131 ve Orman Yang\u0131n\u0131 Riski<\/h2>\n<p>Uzanm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z \u015fezlonga, g\u00f6zl\u00fckler g\u00f6z\u00fcn\u00fczde, bir \u00e7uval g\u00fcne\u015f kremini de boca etmi\u015fsiniz bedeninize\u2026 Akdeniz ve Ege k\u0131y\u0131lar\u0131nda tatil yap\u0131yorsunuz; mavi deniz, ye\u015fil ormanlar ve tam o esnada burnunuza bir duman kokusu geliyor. Bir anda r\u00fczg\u00e2r esiyor ve orman yang\u0131n\u0131 ba\u015fl\u0131yor! Bu b\u00f6lgelerde yang\u0131n riski o kadar y\u00fcksek ki kurak sezonda t\u00fcm ormanlar bir barut f\u0131\u00e7\u0131s\u0131na d\u00f6n\u00fcyor ve k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir k\u0131v\u0131lc\u0131m koca bir afete yetiyor. T\u00fcrkiye&#8217;de, \u00f6zellikle Akdeniz ve Ege b\u00f6lgelerinde, orman yang\u0131nlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 k\u0131z\u0131l\u00e7am ormanlar\u0131nda meydana geliyor. Neden mi? \u00c7\u00fcnk\u00fc k\u0131z\u0131l\u00e7am (Pinus brutia), bu s\u0131cak ve kuru iklimin do\u011fal efendisi; ama kolay tutu\u015fan yap\u0131s\u0131 nedeniyle de ilk kurban bizzat kendisi oluyor.<\/p>\n<p>Bilimsel olarak konu\u015fursak, Thasos Adas\u0131&#8217;ndaki ara\u015ft\u0131rmalarda, k\u0131z\u0131l\u00e7am ormanlar\u0131n\u0131n yang\u0131n sonras\u0131 do\u011fal rejenerasyonunun olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f. \u00d6rne\u011fin, Panetsos&#8217;un 1985 y\u0131l\u0131ndaki Akdeniz Havzas\u0131&#8217;ndaki Pinus halepensis ve P. brutia Ormanlar\u0131n\u0131n Biyoco\u011frafyas\u0131 ve Y\u00f6netimi konulu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, bu a\u011fa\u00e7lar\u0131n yang\u0131n rejimine adapte oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Yine de iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle birlikte yang\u0131nlar art\u0131yor ve bu, k\u0131z\u0131l\u00e7am ormanlar\u0131n\u0131 da tehdit ediyor. Buna ra\u011fmen y\u00f6renin asil efesi asla pes etmiyor ve her seferinde bir \u015fekilde adapte olup ye\u015fermeyi ba\u015far\u0131yor.<\/p>\n<div id=\"attachment_5871\" style=\"width: 490px\" class=\"wp-caption alignnone\"><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" aria-describedby=\"caption-attachment-5871\" class=\" wp-image-5871\" src=\"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/01334138.jpg\" alt=\"K\u0131z\u0131l\u00e7am (Pinus brutia)\" width=\"480\" height=\"319\" \/><\/p>\n<p id=\"caption-attachment-5871\" class=\"wp-caption-text\">K\u0131z\u0131l\u00e7am (Pinus brutia)<\/p>\n<\/div>\n<h2>T\u00fcrk \u00c7am\u0131: K\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131n K\u00f6keni ve Asli T\u00fcr Olarak Varl\u0131\u011f\u0131<\/h2>\n<p>K\u0131z\u0131l\u00e7am, sanki Akdeniz&#8217;in eski bir sakini gibi; binlerce y\u0131ld\u0131r Ege ve Akdeniz&#8217;in da\u011flar\u0131nda, ovalar\u0131nda k\u00f6k salm\u0131\u015f. Do\u011fu Akdeniz&#8217;de do\u011fal olarak yayg\u0131n, T\u00fcrkiye&#8217;de ise en bask\u0131n t\u00fcrlerden biri. K\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131n ana vatan\u0131 Do\u011fu Akdeniz ve Ege; hatta Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda bile izole pop\u00fclasyonlar var. Critchfield ve Little&#8217;\u0131n 1966 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 Pinus brutia&#8217;n\u0131n silvik\u00fclt\u00fcrel \u00f6zellikleri ve do\u011fal gen\u00e7le\u015fmesi konulu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki haritalar\u0131na bakarsan\u0131z, bu a\u011fac\u0131n Yunanistan&#8217;dan T\u00fcrkiye&#8217;ye, K\u0131br\u0131s&#8217;tan Suriye&#8217;ye uzanan kadim bir tarihi var. Uluslararas\u0131 literat\u00fcre bir g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131n\u0131zda ise \u201cTurkish pine\u201d ad\u0131 g\u00f6ze \u00e7arpar. T\u00fcrk \u00c7am\u0131 diye adland\u0131r\u0131lan bir t\u00fcr\u00fcn, \u201cneden buralarda bu kadar k\u0131z\u0131l\u00e7am var\u201d sorusu ile kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 kadar ironik ve rahats\u0131z edici bir durum var m\u0131? G\u00fccenmesin de ne yaps\u0131n? Birilerinin size misafirli\u011fe gelip kendi evinizdeyken size \u201cbu insan\u0131n burada ne i\u015fi var\u201d demesiyle ayn\u0131 mant\u0131kta bir yakla\u015f\u0131m. Anadolu\u2019nun \u00f6z evlad\u0131na \u201cne i\u015fin var bu co\u011frafyada\u201d demek ay\u0131p oluyor biraz sanki.<\/p>\n<h2>Yang\u0131n Sonras\u0131 Mucize: Rejenerasyon ve Gen\u00e7le\u015ftirme Kolayl\u0131\u011f\u0131<\/h2>\n<p>Buraya kadar \u00e7ok pek dramatik bir giri\u015f yapm\u0131\u015f olsak da \u015fimdi gelelim en heyecanl\u0131 k\u0131sma: K\u0131z\u0131l\u00e7am yang\u0131n sonras\u0131 nas\u0131l aya\u011fa kalk\u0131yor? Kolay yan\u0131yor diye su\u00e7luyoruz ama asl\u0131nda yang\u0131na adapte bir s\u00fcper kahraman olur kendileri! Tohumlar\u0131, yang\u0131n rejimine o kadar uyumlu ki, ate\u015f \u00fczerlerinden ge\u00e7tikten sonra kolayca \u00e7imleniyor. Thanos&#8217;un 2000\u2019de yay\u0131nlanan P\u0131nus Brut\u0131a Ormanlar\u0131n\u0131n Yang\u0131n Sonras\u0131 Yenilenmesi konulu ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda, k\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131n yang\u0131n sonras\u0131 do\u011fal rejenerasyonu incelenmi\u015f ve tohumlar\u0131n ate\u015fle tetiklenen \u00e7imlenme mekanizmas\u0131 vurgulanm\u0131\u015f. Bir di\u011fer deyi\u015fle ate\u015fle uyanan filizler, yang\u0131nla silinen ormanlar\u0131 tazeliyor.<\/p>\n<p>\u00dcstelik k\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131n gen\u00e7le\u015ftirilmesi de olduk\u00e7a kolayd\u0131r. 15-16 y\u0131l i\u00e7erisinde yeterli tohum \u00fcretimiyle orman kendini tamam\u0131yla yenileyebiliyor. Spanos ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n 2018 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan Pinus brutia ormanlar\u0131ndaki bitki toplulu\u011funun yang\u0131n sonras\u0131 iyile\u015fmesi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, yang\u0131n sonras\u0131 tohum ekim veya do\u011fal gen\u00e7le\u015ftirme \u00f6neriliyor. Yani, k\u0131z\u0131l\u00e7am orman\u0131 yan\u0131yor ama k\u00fcllerinden do\u011fuyor; tam bir Anka Ku\u015fu!<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone  wp-image-5870\" src=\"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/2.Pinus_brutia_cone.jpg\" alt=\"Yang\u0131nlar\u0131n G\u00fcnah Ke\u00e7isi K\u0131z\u0131l\u00e7am(!) \u2013 g\u00f6rsel 2\" width=\"390\" height=\"325\" \/><\/p>\n<h2>Yaprakl\u0131lar da Yanar<\/h2>\n<p>Dikelim da\u011fa, ta\u015fa, ormana, d\u00fcze yaprakl\u0131 meyveli a\u011fa\u00e7lar\u0131, daha zor yanarlar, \u00f6yle de\u011fil mi? De\u011fil efendim, de\u011fil! Yan\u0131yor, yanmayan a\u011fa\u00e7 yok zira. Ge\u00e7 tutu\u015fabilir; ama yanmaz de\u011filler. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck bir de yang\u0131n ekosistemine adapte olmam\u0131\u015f, o co\u011frafyan\u0131n t\u00fcr\u00fc de\u011filse bu gariban meyveliler, yand\u0131ktan sonra bir daha ye\u015fermesi de zor. Her yang\u0131nda g\u00f6r\u00fcyoruz, Ege\u2019de, Akdeniz\u2019de, Marmara ve hatta Karadeniz\u2019de, me\u015fe, kay\u0131n, g\u00fcrgen ve hatta zeytin a\u011fa\u00e7lar\u0131 yand\u0131. M\u00fchim olan yanmas\u0131 de\u011fil zaten yand\u0131ktan sonra tekrar ye\u015fermeleri. D\u00fc\u015fmek de\u011fil mesele, esas m\u00fchim olan d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn yerden kalkmak tek hamlede. Bunun da erbab\u0131 k\u0131z\u0131l\u00e7am nam\u0131 di\u011fer T\u00fcrk \u00c7am\u0131 i\u015fte!<\/p>\n<h2>Ekosistemin Y\u0131ld\u0131z\u0131: K\u0131z\u0131l\u00e7am Fidan\u0131 ve Olu\u015fan Habitat<\/h2>\n<p>Ege ve Akdeniz&#8217;de k\u0131z\u0131l\u00e7ama uygun habitatlar geli\u015fmi\u015ftir; kuru topraklar, kayal\u0131k araziler&#8230; Bu a\u011fa\u00e7lar da elini ta\u015f\u0131n alt\u0131na koyar ve ormanlarda kendilerine has bir ekosistem olu\u015fturur. Blondel ve Aronson&#8217;un 1999 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan Akdeniz \u00e7am-me\u015fe ekosistemlerinin geli\u015fiminin incelenmesi adl\u0131 kitab\u0131nda, Akdeniz \u00e7am ormanlar\u0131n\u0131n biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fi destekledi\u011fi anlat\u0131l\u0131yor. K\u0131z\u0131l\u00e7am fidan\u0131, endemik bitkilerden hayvanlara kadar herkese ev sahipli\u011fi yap\u0131yor; ku\u015flar, memeliler, b\u00f6cekler&#8230; Hepsi k\u0131z\u0131l\u00e7amdan faydalan\u0131yor. \u00d6ylesi bir ili\u015fki kurulmu\u015f ki k\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131 bu dengeden \u00e7\u0131kar\u0131rsan\u0131z b\u00fct\u00fcn ekosistem \u00e7\u00f6ker. Biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin bu y\u00f6redeki teminat\u0131 k\u0131z\u0131l\u00e7amd\u0131r.<\/p>\n<h2>Tatl\u0131 Bir S\u0131r: Basra B\u00f6ce\u011fi ve \u00c7am Bal\u0131 \u00dcretimi<\/h2>\n<p>Bu y\u00f6rede bir de tatl\u0131 bir s\u0131r var. Basra b\u00f6ce\u011fi (Marchalina hellenica), k\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131n dallar\u0131nda konuk\u00e7u olarak ya\u015f\u0131yor ve \u00f6zel bir \u00e7am bal\u0131 \u00fcretiyor. Hani o d\u00fcnyaya nam salm\u0131\u015f, onlarca derde deva oldu\u011fu s\u00f6ylenen \u00e7am bal\u0131m\u0131z\u0131n \u00fcretimini de ma\u011frur ve de ma\u011fdur k\u0131z\u0131l\u00e7am destekliyor. Bu b\u00f6cek, \u00e7am\u0131n \u00f6zsuyunu emerek bal \u00f6z\u00fc salg\u0131l\u0131yor; ar\u0131lar da bundan \u00fclkemizin \u00fcnl\u00fc \u00e7am bal\u0131n\u0131 yap\u0131yor. Bu delikanl\u0131n\u0131n yang\u0131n\u0131 galebe \u00e7ald\u0131\u011f\u0131 yetmiyor \u00fcst\u00fcne bir tatl\u0131 m\u0131 tatl\u0131 bir ikramda bulunuyor. E, daha ne yaps\u0131n bu \u00e7ok fonksiyonlu kahraman size?<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" loading=\"lazy\" class=\"alignnone size-full wp-image-5872\" src=\"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/44.jpeg\" alt=\"Yang\u0131nlar\u0131n G\u00fcnah Ke\u00e7isi K\u0131z\u0131l\u00e7am(!) \u2013 g\u00f6rsel 3\" width=\"400\" height=\"300\" \/><\/p>\n<h2>De\u011fi\u015fim Tehlikesi: Neden K\u0131z\u0131l\u00e7am Bu B\u00f6lge \u0130\u00e7in Vazge\u00e7ilmez?<\/h2>\n<p>Son olarak, t\u00fcr de\u011fi\u015fimi yapal\u0131m m\u0131 diyoruz? Aman ha! K\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131 ba\u015fka t\u00fcrlerle de\u011fi\u015ftirmek, ekosistemi alt\u00fcst eder. Biyo\u00e7e\u015fitlilik azal\u0131r, habitat bozulur. Quezel ve M\u00e9dail&#8217;in 2003 tarihli, Akdeniz k\u0131y\u0131 \u00e7am ormanlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 konulu ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda, Akdeniz \u00e7amlar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131n beta \u00e7e\u015fitlili\u011fi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yleniyor. Bu talep mant\u0131ks\u0131z oldu\u011fu kadar tehlikeli de. Orada kendine bir d\u00fczen kurmu\u015f, k\u0131z\u0131l\u00e7am ile s\u0131k\u0131 ba\u011flar olu\u015fturmu\u015f onlarca ekosistem ferdine \u201ckalk git\u201d mi diyeceksiniz?<\/p>\n<p>Buraya kadar okuduklar\u0131m\u0131zdan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi k\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131n g\u00fcnah\u0131 yok; aksine o tam bir kahraman! Yang\u0131nlara ra\u011fmen ayakta ve her d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde do\u011frulup ekosisteme yeniden hayat veriyor. Bir dahaki yang\u0131n haberinde, hemen k\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131n g\u00fcnah\u0131n\u0131 almay\u0131n.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Her yaz mevsimi geldi\u011finde haberlerde ayn\u0131 man\u015fet: \u201cOrman yang\u0131n\u0131 k\u0131z\u0131l\u00e7am ormanlar\u0131n\u0131 k\u00fcle \u00e7evirdi!\u201d Sanki k\u0131z\u0131l\u00e7am a\u011fa\u00e7lar\u0131 yang\u0131nlar\u0131 davet ediyor, de\u011fil mi? Hor g\u00f6r\u00fclen, itilip kak\u0131lan bu masum k\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131n g\u00fcnah\u0131 ne? Yang\u0131nlar\u0131n g\u00fcnah ke\u00e7isi ilan edilen bu yi\u011fit a\u011fa\u00e7, asl\u0131nda Akdeniz ve Ege\u2019nin kahraman\u0131d\u0131r! Gelin birlikte ke\u015ffedelim: K\u0131z\u0131l\u00e7am neden bu kadar \u00f6zel, orman yang\u0131nlar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l [\u2026]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":86,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"","_flxseo_title":"","_flxseo_desc":"Orman yang\u0131nlar\u0131n\u0131n g\u00fcnah ke\u00e7isi ilan edilen k\u0131z\u0131l\u00e7am asl\u0131nda Akdeniz ve Ege\u2019nin kahraman\u0131. K\u0131z\u0131l\u00e7am\u0131n yang\u0131nla ili\u015fkisini ve neden korunmal\u0131 oldu\u011funu okuyun.","_flxseo_focus":"","_flxseo_noindex":false,"_flxseo_image":""},"categories":[10],"tags":[25],"class_list":["post-81","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-makaleler","tag-orman-yangin-kizilcam-akdeniz"],"lang":"tr","translations":{"tr":81},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/81","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=81"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/81\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":755,"href":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/81\/revisions\/755"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/86"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=81"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=81"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yesilturkiyeist.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=81"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}